سمیه
ناصر تقوایی کارگردان و فیلمنامه نویس ایرانی در سال 1320 در آبادان متولد شد. وی فارغ التحصیل ادبیات و زبان فارسی از دانشکده ادبیات تهران است. تقوایی با همکاری در گروه فنی ابراهیم گلستان در فیلم « خشت و آیینه» فعالیت سینمایی خود را آغاز کرد.وی با ساخت فیلم «آرامش در حضور دیگران» بعد از کیمیایی و مهرجویی ، سومین نفری بود که در پر رنگ شدن موج نوی سینمای ایران نقش چشمگیری داشت.« آرامش در حضور دیگران» در سال 1349 به کارگردانی ناصر تقوایی ساخته شد که این فیلم روایتگر زندگی سرهنگ باز نشسته ای است کهدر شهرستان زندگی می کند و پس از فوت همسرش با دختری به نام منیژه که معلم است ازدواج می کند . او صاحب یک مرغداری است ، برای اینکه بتواند به تهران برود مرغداری اش را می فروشد و نزددخترانش مه لقا و ملیحه به تهران می آید. دختران سرهنگ زندگی درستی ندارند و آمنه خدمتکار خانه آنرا از سرهنگ پنهان می کند . ملیحه دختر بزرگتر که از برخورد های نامزدش خسته شده است رگ دستش را می زند و خود کشی می کند ، مه لقا که آبستن است به ازدواج اجباری با علی تن در می دهد . سرهنگ که از این وضعیت به ستوه آمده است برای آرامش روحی و روانی خود به الکل پناه می برد ، اما مشکلات روحی اش بیشتر از این ها است اوکه از این وضعیت به جنون رسیده است و منیژه به کمک مسعود و آتشی او را در آسایشگاه روانی بستری می کند و مراقبت از او را به عهده می گیرد . تقوایی در این فیلم در کنار نقد زندگی شهری و روابط در جامعه روشنفکری به نقد سیستم نظامی گری رضا شاهی هم می پردازد . وی بدون وجود هر گونه حسابگری و ملاحظه این زندگی ها را به تصویر می کشد. «آرامش در حضور دیگران» مدرنترین فیلم موج نوی سینمای ایران است که از ویژگی های خاص سمعی و بصری و ادبی برخوردار است . احاطه تقوایی به قصه نویسی باعث شده تا داستان ساعدی در برگردان سینمایی اش تبدیل به یکی از بهترین نمونه های اقتباس ادبی در سینمای ایران شود و فیلم را تبدیل به سندی واقع گرایانه و صادقانه از زمانه ای بکند که یاس و سر خوردگی ، خستگی و دلزدگی به جامعه حاکم شده است و بیهودگی سایه کریه خود را بر زندگی شخصی و جمعی مردم گسترانیده است.اولین پلان این فیلم در نمایی بسته و تاریک به یکی از دختران سرهنگ و معشوقه اش اختصاص دارد که با سکانس آغازین «هیروشیما عشق من» ساخته آلن رنه برابری می کند که اگر در آن فیلم گرد و غبار رادیو اکتیو بر تن عشاق نشسته در فیلم تقوایی گرد و غبار بیهودگی است که بر تن و جان انسان ها رسوب کرده است .
«آرامش در حضور دیگران» چهار سال بعد از ساخته شدنش به صورت محدود به نمایش در می آید و بعد بایگانی می شود و اما، گذشت سالیان دراز ارزش های بیشتر آن فیلم را آشکار می کند .
«صادق کرده» دومین فیلم بلند تقوایی است که در سال 1351 ساخته شد که ظاهرا قرار بود نقطه آشتی او با جریان تجاری سینمای هم زمانش باشد،اما این حوادث باز از صافی ذهن تقوایی عبور کرده و به گزارشی واقع گرایانه از روند فروپاشی مرد همسر از دست داده تبدیل می شود .در زمانی که فیلم های ایرانی از انتقام های ناموسی آکنده شده و به غلط یا درست تمامی شخصیت های مذکر این فیلم ها طالب انتقام فردی هستند ،صادق کرده شخصیتی یگانه در آن زمان و حتی این زمان دست به اقدامی جنون آمیز می زند و تبدیل به قوام یافته ترین شخصیت قاتل سریالی روان پریش در سینمای ایران می شود و در تقابل با فیلم هایی همچون قیصر قرار می گیرد.
«صادق کرده» یک تراژدی انسانی است که در چنبره حادثه ای گرفتار آمده که روانش تحمل کشیدن بار سنگین آنرا ندارد پس، در اقدامی نا خود آگاه و از روی جنون دست به خشونت می زند.
«نفرین» در سال 1352 سومین فیلم تقوایی است که بر اساس داستان باتلاق نوشته میکا والتاری ساخته شده، مهجور ترین و ناشناخته ترین فیلم وی است.داستان دو مرد و یک زن در جزیره که همچون آرامش در حضور دیگران روایتگر عدم ارتباط نیان انسان هاست . باز هم جزیره ای وجود دارد و مردمی که به آن پناه می برند. هرچند که نفرین به دلیل منبع اقتباس اش از تم و جلوه ای آنتونیونی وار برخوردار است و سعی تقوایی برای انطباق حال و هوای آن با محیط جنوب ، رنگی بومی به آن نمیدهد اما، میزانسن دقیق تقوایی از تاثیر قصه کاسته و مانند« صحرای سرخ» آنتونیونی چهره ای فلسفی به آن می دهد .
آدم های نفرین نامی ندارند و به همین سبب هویتی نیز ندارند و به واسطه عشق،ارتباط جسمانی به دنبال یافتن هویت گمشده خود هستند.بسیاری از منتقدان «نفرین» را خیلی بد بینانه می دانند که شاید پایان فاجعه مرگ بار پرسوناژها بر این تلقی مهر تایید بزند.اما حضور عشق برای معنا دادن به زندگی و کسب هویت از این تلخی می کاهد و نفرین را به داستان ایجاد تغییری دلخواه در زندگی انسان ها تبدیل می کند.
آخرین ساخته تقوایی قبل از سال 1357 سریال 18 قسمتی « دایی جان ناپلئون» بر اسا قصه مشهور ایرج پزشکزاد است. این فیلم نیزمانند سایر فیلم های تقوایی به جز صادق کرده از داستان واقعی اقتباش شده بود و بر اساس رمان مشهور ساخته شده اما پرداخت سینمایی تقوایی آن را به اثری کم و بیش مستقل از منبع اقتباس اش تبدیل کرده است .توفیق عمده این فیلم به دلیل انتخاب درست بازیگران و فضا سازی بی نظیر اوست.به طوری که در نگاه کلی به مجموعه بازیگران سینما و تئاتر آن زمان وتوانایی هایشان نمی توان افراد دیگری غیر از بازیگران اصلی و فرعی که تقوایی برگزیده انتخاب کرد.
پس از گذشت بیش از دو دهه از ساخت این مجموعه هنوز مقبول ترین و خاطره انگیز ترین سریال ایرانی نزد خواص و عوام است.
« دایی جان ناپلئون » اولین رویکرد تقوایی به طنز است و فارغ از بد بینی و سیاهی متداول آثار پیشین که او را در این حیطه نیز موفق نشان می دهد.
اتفاق غم انگیز دیگری که در کارنامه زندگی تقوایی وجود دارد وقفه ده ساله واجباری تا هنگام ساخته شدن « ناخدا خورشید» در سال 1356 است .این فیلم برای سینمای ایران و تقوایی نقطه اوج دیگری در رسیدن به سینمای بومی است که از ارادات او به همینگوی نیز بی نصیب نمانده است.ناخدا خورشید اقتباسی آزاد از داشتن و نداشتن اثر همینگوی ساخته شده است.فضا سازی موفق ناخدا خورشید با نگاهی به باد جن و دیگر ساخته های مستند تقوایی درترکیب با بازی های سنجیده به ناتورالیسمی گیرا انجامیده که به مهارت او در انطباق خلاقانه جغرافیایی داستان و همچنین ترکیب دیدگاه های هاوارد هاکز و ارنست همینگوی ، عناصر قالب آثار خویش را به نمایش می گذارد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر